Latest News

Η Φυσική Κατάσταση & οι Εργοφυσιολογικές απαιτήσεις της πρακτικής σκοποβολής, Μέρος 2ο

Η Φυσική Κατάσταση & οι Εργοφυσιολογικές απαιτήσεις της πρακτικής σκοποβολής, Μέρος 2ο

Απρίλιος 14, 2017

γράφει ο Ηλίας Μούλελης

Καθηγητής Φ.Α. Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, Διευθυντής γυμνασίου Λαιμού Πρεσπών,
Κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος στη Μεγιστοποίηση της Αθλητικής Απόδοσης και
Επίδοσης του Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης,

Πρώην Ομοσπονδιακός Τεχνικός Αλπικού Σκι,
Αθλητής της Μακεδονικής Λέσχης Πρακτικής Σκοποβολής

Στο δεύτερο μέρος του άρθρου παρουσιάζονται οι ενεργειακές απαιτήσεις του αθλήματος. Ο οργανισμός συνιστά ένα πολύπλοκο εργοστάσιο παραγωγής ενέργειας. Μέσω πολύπλοκων βιοχημικών διαδικασιών επιτυγχάνεται η αθλητική επίδοση. Ποια είναι όμως τα ενεργειακά συστήματα του οργανισμού, που υποστηρίζουν τις απαιτήσεις του αθλήματος της Πρακτικής Σκοποβολής;

Στο μυϊκό κύτταρο λαμβάνουν χώρα βιοχημικές αντιδράσεις, οι οποίες τροφοδοτούν την απαραίτητη ενέργεια. Το ενεργειακό μονοπάτι που θα ακολουθήσει ο μεταβολισμός εξαρτάται κυρίως από την ένταση και τη διάρκεια της προσπάθειας. Στο μυϊκό κύτταρο είναι αποθηκευμένα έτοιμα ενεργειακά «νομίσματα» με τη μορφή της Τριφωσφορικής Αδενοσίνης ή ATP. Στην πραγματικότητα, όπως περιγράφεται στη συνέχεια, όλες οι επόμενες ενεργειακές πηγές προκειμένου να χρησιμοποιηθούν ως καύσιμο από τον οργανισμό, μετατρέπονται μέσω βιοχημικών αντιδράσεων σε ATP.

Ποσοτική ανάλυση δεδομένων δύναμης κάτω άκρων (ισομετρικής-ισοκινητικής-εκούσιας συγκεντρωτικής συστολής)

Ποσοτική ανάλυση δεδομένων δύναμης κάτω άκρων (ισομετρικής-ισοκινητικής-εκούσιας συγκεντρωτικής συστολής)

Τα αποθέματα του ATP στο μυϊκό κύτταρο αρκούν μόνο για τα πρώτα 3 – 5 sec της έντονης προσπάθειας και μετά εξαντλούνται. Έτσι για έντονες μυϊκές προσπάθειες που διαρκούν από 5 – 10 sec περίπου κατακερματίζεται η Φωσφοκρεατίνη. Οι ποσότητές της αρκούν τρεις φορές περισσότερο από τα έτοιμα αποθέματα του ATP. Μετά τα 10 sec έντονης μυϊκής προσπάθειας, άλλα συστήματα παραγωγής ΑTP ενεργοποιούνται αναγκαστικά. Κανένα όμως από τα υπόλοιπα δεν έχει τη δυνατότητα της παραγωγής της μέγιστης ισχύος που έχει το ΑΤΡ ή η Φωσφοκρεατίνη (McGilvery, 1975).Η ένταση της προσπάθειας γι’ αυτόν τον λόγο μειώνεται ανάλογα. Ακολουθούν η Αναερόβια Γλυκόλυση, η Οξείδωση Υδατανθράκων και τέλος η Οξείδωση των Λιπών με τη σειρά μείωσης της μέγιστης ισχύος παραγωγής ενέργειας από το μυϊκό κύτταρο.

Κατά την Αναερόβια Γλυκόλυση το γλυκογόνο που είναι αποθηκευμένο στον μυϊκό ιστό, μετατρέπεται απουσία οξυγόνου προοδευτικά σε γαλακτικό οξύ. Σε αυτή την πολύπλοκη βιοχημική αντίδραση το ATP ανασυντίθεται από τη Διφωσφορική ή τη Μονοφωσφορική Αδενοσίνη (ADP – AMP) που είναι προϊόντα των προηγούμενων διεργασιών. Το τίμημα αυτού του τρόπου παραγωγής ενέργειας είναι η συγκέντρωση Γαλακτικού Οξέως και η εμφάνιση του κάματου.

Η Αναερόβια Γλυκόλυση συνιστά το κύριο ενεργειακό σύστημα για έντονη μυϊκή προσπάθεια σε αθλήματα, τα οποία η διάρκειά τους πλησιάζει τα δύο λεπτά. Μεγαλύτερης διάρκειας προσπάθειες καλύπτονται πλέον από την Αερόβια Γλυκόλυση, της οποίας όμως η ισχύς είναι η μισή ή το ένα τρίτο περίπου, έτσι κατά την οξείδωση των υδατανθράκων λείπει η συγκέντρωση Γαλακτικού Οξέως και είναι εφικτή η δυνατότητα παροχής ενέργειας για μεγαλύτερη χρονική διάρκεια. Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι οι δύο διαδικασίες της Αναερόβιας και της Αερόβιας Γλυκόλυσης λαμβάνουν χώρα ταυτόχρονα και σε μία αλληλεπίδραση. Τα ποσοστά που συνεισφέρουν στη μεταβολική διαδικασία ο Αερόβιος και Αναερόβιος μεταβολισμός, εξαρτώνται από την ένταση της προσπάθειας και τις ποσότητες κατάλληλων ενζύμων που υπάρχουν στο μυϊκό κύτταρο. Όσο χαμηλότερη είναι η ένταση της άσκησης, τόσο περισσότερο υπερισχύει ο Αερόβιος μεταβολισμός.

Ο πίνακας 1 παρουσιάζει τον μέσο όρο των χρόνων αθλητών της πρώτης δεκάδας, ανά κατηγορία και τύπο σταδίου, σύμφωνα με την κατάταξη των αποτελεσμάτων του Πανελληνίου Πρωταθλήματος 2013.

Μεγάλο στάδιο, 28 φυσιγγίων:
• Open: 24,59
• Standard: 27,91
• Production: 27,59

Μεσαίο στάδιο, 19 φυσιγγίων:
• Open: 13,39
• Standard: 15,91
• Production: 16,21

Μικρό στάδιο, 9 φυσιγγίων:
• Open: 8,77
• Standard: 10,87
• Production: 10,70

Πίνακας 1: Μέσοι όροι χρόνων σε sec. 

Από τους παραπάνω χρόνους εύκολα εξάγεται το συμπέρασμα ότι τα ενεργειακά συστήματα παραγωγής ενέργειας που χρησιμοποιούνται κατά κύριο λόγο στην πρακτική σκοποβολή είναι εκείνα του Αναερόβιου Μεταβολισμού, εάν ληφθεί υπόψη ότι κατά την εκτέλεση του σταδίου ο αθλητής προσπαθεί να ελαχιστοποιήσει τον χρόνο, επομένως εκτελεί σε υψηλή ένταση.

Προπόνηση νευρομυϊκής συναρμογής - δυναμική ισορροπία

Προπόνηση νευρομυϊκής συναρμογής – δυναμική ισορροπία

Οι Bogdanis, Nevil, Boobis & Lacomy (1995), σε έρευνα που αφορούσε την αποκατάσταση και τις μεταβολικές διαδικασίες που λαμβάνουν χώρα στον μυϊκό ιστό μετά από 30 sec μέγιστης προσπάθειας σε κυκλοεργόμετρο κατέληξαν στα εξής συμπεράσματα:

  • Μετά από sprint 30 sec και αφού παρήλθε χρόνος αποκατάστασης 6 min η μέγιστη ισχύς δεν επετεύχθη και τα επίπεδα Φωσφοκρεατίνης δεν επανήλθαν στις συγκεντρώσεις ηρεμίας.
  • Σε επαναλαμβανόμενες προσπάθειες μέγιστης ισχύος η απαιτούμενη ποσότητα ΑΤP παρέχεται από τον μηχανισμό της Αναερόβιας Γλυκόλυσης.

Σε άλλη έρευνα οι Bogdanis και συνεργάτες (1996), βρήκαν ότι σε επαναλαμβανόμενα sprint των 30 sec, κατά το δεύτερο sprint το 49% της απαιτούμενης ενέργειας παρέχεται από τον Αερόβιο Μεταβολισμό, ενώ η Φωσφοκρεατίνη αρκούσε μόνο για τα πρώτα 10 sec. Επιπρόσθετα οι ίδιοι ερευνητές προτείνουν ενεργητική αποκατάσταση (χαλαρό τρέξιμο ή γρήγορο περπάτημα, διατάσεις) ανάμεσα σε επαναλαμβανόμενες μέγιστες προσπάθειες.

Ποσοτική ανάλυση δεδομένων εισπνεόμενων-εκπνοόμενων αερίων του αθλητή

Ποσοτική ανάλυση δεδομένων εισπνεόμενων-εκπνοόμενων αερίων του αθλητή

Συμπερασματικά μπορούμε να πούμε ότι το ενεργειακό μονοπάτι που ακολουθείται κατά την εκτέλεση ενός σταδίου πρακτικής σκοποβολής είναι κυρίως το Αναερόβιο και μόνο σε μεγάλα στάδια ενδεχομένως να παρατηρηθεί υψηλή συγκέντρωση γαλακτικού οξέως. Πρέπει όμως να ληφθεί υπόψη ότι σε επαναλαμβανόμενα στάδια που απαιτούν μεγάλες μετακινήσεις και είναι σχεδιασμένα «ανοιχτά» σίγουρα η κόπωση αρχίζει να λειτουργεί συσσωρευτικά. Την παρούσα θέση ενισχύει το γεγονός ότι οι μεγάλοι αγώνες διαρκούν δύο ή και τρεις ημέρες και απαιτούν την ολοήμερη πολλές φορές παρουσία του αθλητή στο πεδίο. Για όλα τα παραπάνω ο Αερόβιος μεταβολισμός και κατά συνέπεια η Αερόβια ικανότητα του αθλητή της πρακτικής σκοποβολής αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.

Τόσο οι Ικανότητες της φυσικής κατάστασης (έγινε εκτενή αναφορά στο 1ο μέρος του άρθρου, τεύχος 19) όσο και τα ενεργειακά συστήματα που κυριαρχούν κατά την προσπάθεια του αθλητή της πρακτικής σκοποβολής είναι δυνατόν να βελτιωθούν με συγκεκριμένα περιεχόμενα, δόμηση και σχεδιασμό της προπόνησης. Η προπόνηση των ικανοτήτων της φυσικής κατάστασης και η προπόνηση στο σκοπευτήριο εντάσσονται από κοινού στα πλάνα των Μικρόκυκλων, Μεσόκυκλων και Μακρόκυκλων. Το σημαντικότερο κομμάτι ίσως, το οποίο εναπόκειται στους εξειδικευμένους προπονητές της πρακτικής σκοποβολής, είναι να «περάσουν» όλες αυτές οι Ικανότητες – Δυνατότητες του εκάστοτε αθλητή στην αγωνιστική απόδοση.

Εξαιτίας της απουσίας σχετικής επιστημονικής βιβλιογραφίας που να αφορά στο αγώνισμα της πρακτικής σκοποβολής, δεν είναι δυνατό να εκφραστεί συγκεκριμένη άποψη, εκτός από εκείνη του συσχετισμού με τις ήδη υπάρχουσες έρευνες. Χρειάζεται περαιτέρω έρευνα στο συγκεκριμένο άθλημα τόσο σε εργαστηριακές συνθήκες όσο και στο πεδίο, προκειμένου να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα.

Δημοσιεύθηκε στο 20ο τεύχος του περιοδικού Shooters, Σκοποβολής IPSC.

Η Φυσική Κατάσταση & οι Εργοφυσιολογικές απαιτήσεις της πρακτικής σκοποβολής, Μέρος 1ο